Aπολογισμός

  Λέξη παράξενη. Ίσως και κλισέ. Κρύβει μέσα της σκέψεις, έγνοιες, λογισμούς. Λέγεται και ακούγεται πολύ κάτι εποχές όπως τον Γενάρη με την έναρξη της νέας χρονιάς ή όπως αυτή εδώ. Σεπτέμβρης. Για πολλούς ο μήνας που σηματοδοτεί το νοερό ξεκίνημα του χρόνου. Και για μένα. Προσπαθείς να βάλεις σε τάξη σκέψεις, στόχους, επιδιώξεις, προβληματισμούς που θα σε κυνηγάνε για καιρό. Κι είναι και το καλοκαίρι που ακόμα σε καταδιώκει. Το καλοκαίρι των διακοπών των 10 ημερών για τους περισσότερους, που έχει προλάβει όμως να σταλάξει μέσα σου εικόνες, μυρωδιές, αισθήσεις, παραστάσεις, στιγμές, που νιώθεις ότι πολλές φορές ακόμη κι ολόκληρος χειμώνας δεν τα έχει καταφέρει. Κι ύστερα; Τι μένει απ’ όλα αυτά; Πώς όλα τα βιώματα των λίγων ημερών χωράνε σε μπουκαλάκι σαν αυτό του παραμυθιού να το τρίβεις και να έρχονται μπροστά σου, σαν παρακαταθήκη ραστώνης και ανεμελιάς σε ώρες δύσκολες χειμερινές; Δεν έχω απάντηση σ’ αυτό. Ο καθένας βρίσκει τρόπο μόνος του. Κι ύστερα μπορεί και να μην το 'χεις κρατήσει καν το μπουκαλάκι, μπορεί και να σπάσε στον γυρισμό. Και μέσα σ’ όλα αυτά να έχεις να κάνεις και τον απολογισμό, όχι μόνο του καλοκαιριού (αυτός θα ήταν εύκολος) αλλά της χρονιάς που έφυγε και να πρέπει να θέσεις στόχους (παλιούς ή νέους δεν έχει σημασία), να χαράξεις διαδρομές και να βρεις νέα νοήματα. Δύσκολος ο απολογισμός. Όχι τόσο γι΄αυτό που φεύγει όσο γι΄αυτό που έρχεται. Έστω. Τουλάχιστον ας εναποθέτουμε ελπίδες στην σκοτεινή γοητεία του αγνώστου…

Θερινός κινηματογράφος

   Μυρωδιά από γιασεμί, η βουκαμβίλια να περικυκλώνει την οθόνη και εμείς χαλαροί και ανακουφισμένοι από την καλοκαιριάτικη κάψα της ημέρας να απολαμβάνουμε την βραδινή δροσιά κρατώντας παγωμένες πορτοκαλάδες και γρανίτες και φορώντας την πιο αγνή σινεφιλική μας διάθεση. Άλλωστε ο θερινός κινηματογράφος στις παλιές αθηναϊκές καλοκαιρινές αίθουσες, όπως το Θησείον, τον Ζέφυρο, το Βοξ ή τη Ριβιέρα είναι συνυφασμένος με τις επανεκδόσεις παλιών κλασικών ταινιών πασίγνωστων ή και λιγότερο γνωστών. Φαίνεται πως για κάποιον λόγο το καλοκαίρι προσφέρεται για επανεκδόσεις πολύ περισσότερο από τον χειμώνα ίσως γιατί κουβαλάει μαζί του και ένα ακαθόριστο συναίσθημα νοσταλγίας πολύ ταιριαστό με τις παλιές ταινίες. Γιατί μην το αρνηθείτε. Όλοι έχουμε «νοσταλγήσει» νοερά την παλιά Αθήνα, πίσω σε μια ρομαντική εποχή αθωότητας, που μπορεί να μην έχουμε ζήσει, όμως ζωντανεύει στο μυαλό μας μέσα από τις διηγήσεις των παλιότερων και τις ασπρόμαυρες ταινίες. Έστω κι αν αυτή η εποχή δεν υπήρξε ποτέ πραγματικά και έστω κι αν αντιπροσωπεύει περισσότερο μια μάλλον εξιδανικευμένη εικόνα του παρελθόντος, ο θερινός κινηματογράφος έχει κάτι από το άρωμα αυτής της παλιάς Αθήνας και αυτός είναι ένας από τους λόγους που τον αγαπάμε τόσο.  Έτσι, λοιπόν, και φέτος το καλοκαίρι, εμείς οι αθεράπευτα ρετρό Αθηναίοι θα πάρουμε από το χέρι τους αγαπημένους μας, θα αγοράσουμε παγωμένες γρανίτες και θα αφεθούμε στην νοσταλγική γοητεία των πιο ονειρικών σινεφιλικών ταξιδιών. Καλές προβολές..

Πήλινα πόδια

 Είχα καιρό να γράψω κάτι, γιατί μου φαινόταν ότι το ταίριασμα, η τοποθέτηση των λέξεων πλάι πλάι ήταν λίγη, ανίκανη να αποδώσει τα νοήματα, τις σκέψεις, τις έννοιες που ποθούσα. Σαν κάτι να έλειπε απ’ το μυαλό και την ψυχή μου, ένα κομματάκι από ένα παζλ, που άφηνε την εικόνα ανολοκλήρωτη. Τώρα όμως γράφω ξανά κι είναι λες και τα δάχτυλα μου θα τρυπήσουν το πληκτρολόγιο. Γιατί κάτι τέτοιες στιγμές οι λέξεις ξεπηδούν απ’ το μυαλό και συνταιριάζονται μόνες τους. Έζησα χτες κι εγώ όπως χιλιάδες άλλοι τον τρόμο και την βία στην πιο ωμή τους μορφή, το αίσθημα της ασφυξίας και του φόβου, αυτό το αίσθημα που με τόση προσήλωση και επιμονή προσπαθούν να φυτέψουν στην ψυχή μας αυτοί που τάχα νοιάζονται για μας και για το μέλλον μας. Αυτοί των οποίων τα εκτελεστικά όργανα με τις πράσινες στολές και τις άδειες ψυχές ακολουθούν πειθήνια τις εντολές. Εντολές ξεκάθαρες, δεν χρειάζεται ιδιαίτερο μυαλό για τις καταλάβεις. Τρομοκρατήστε, χτυπήστε, ψεκάστε, απειλήστε, κάντε ότι είναι δυνατόν για να κάμψετε τις αντιστάσεις και τις αντιδράσεις του κόσμου, κάντε ότι μπορείτε για να τον πείσετε ότι η αντίσταση είναι όχι μόνο μάταιη αλλά και επικίνδυνη. Η δημοκρατία με τα πήλινα πόδια πρέπει να στηριχθεί πάση θυσία. Πρέπει να κάνουμε οτιδήποτε για να διαφυλάξουμε αυτό το πτώμα με τον ψεύτικο μανδύα νομιμότητας και δημοκρατικότητας, έστω κι αν αυτός ο μανδύας έχει τρυπήσει και θαμπώσει τόσο πολύ πια που ούτε μικρά παιδιά δεν μπορεί να κοροϊδέψει. Ας κάνουν αυτοί ότι μπορούν. Ότι και να κάνουν ξέρουν βαθιά μέσα τους ότι τα πήλινα πόδια κάποια στιγμή σπάνε και θρυμματίζονται σε χίλια κομμάτια. Και τότε τίποτα δεν μπορεί να τα ξανακολλήσει.. 

Το δόγμα του σοκ

 Το δόγμα του σοκ (The shock doctrine) είναι μια συγκλονιστική ταινία, η οποία βασίζεται στο εξίσου συγκλονιστικό βιβλίο της Καναδής δημοσιογράφου Naomi Klein. Το δόγμα του σοκ όπως περιγράφεται στην ταινία είναι ένας μηχανισμός επικράτησης του καπιταλισμού στην πιο ακραία και καταστρεπτική εκδοχή του, ο οποίος ουσιαστικά βασίζεται σε μια σχετικά απλή αρχή (που έχει επιβεβαιωθεί και με διάφορα ψυχολογικά πειράματα). Η αρχή αυτή, η οποία μπορεί να εφαρμοστεί τόσο σε ατομικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο εθνών και κρατών λέει στην πραγματικότητα το εξής : ότι ένας ανθρώπινος οργανισμός όσο και ένας ολόκληρος λαός αν βρεθούν σε μια τεχνητή κατάσταση σοκ, που στόχο έχει την διανοητική και σωματική τους εξουθένωση, θα έχουν μειωμένες ή και καθόλου αντιστάσεις απέναντι στην όποια προσπάθεια εκμετάλλευσης τους, γεγονός που θα τους μετατρέψει σε εύκολη λεία στα χέρια των επίδοξων εκμεταλλευτών. Αυτό ακριβώς το δόγμα εφάρμοσε ο αδηφάγος αμερικανικός καπιταλισμός για να επικρατήσει οικονομικά αλλά και πολιτικά σε μια σειρά χωρών της Λατινικής Αμερικής (Χιλή, Αργεντινή, Ισημερινός κ.λ.π) και όχι μόνο. Το δόγμα του σοκ μετουσιώθηκε σε όλες αυτές τις περιπτώσεις είτε στην δημιουργία τεχνητών οικονομικών κρίσεων που θόλωναν την κρίση και την ικανότητα αντίδρασης των λαών είτε στην οργάνωση στρατιωτικών πραξικοπημάτων με ταυτόχρονη βίαιη κατάπνιξη οποιασδήποτε μορφής αντίστασης είτε ακόμα και σε πολεμικές εισβολές με αιφνιδιαστικό χαρακτήρα, όπως έγινε στην περίπτωση του Ιράκ. Σε κάθε περίπτωση ο στόχος ήταν ένας και ξεκάθαρος: το κέρδος των πολυεθνικών εταιρειών και τραπεζών αμερικανικών κατά βάση συμφερόντων. Μετά την εφαρμογή του δόγματος του σοκ ο συγκεκριμένος στόχος ήταν σχετικά εύκολο να επιτευχθεί στηριζόμενος σε δράσεις που μπορούν να συνοψιστούν σε ένα τρίπτυχο: συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους, ιδιωτικοποίηση όλων των πλουτοπαραγωγικών πηγών και εταιρειών κοινής ωφέλειας της χώρας-στόχου και ραγδαία αύξηση της ανεργίας με ταυτόχρονη κατακόρυφη πτώση του βιοτικού επιπέδου των πολιτών.

  Μήπως όλα αυτά σας θυμίζουν τίποτα; Οι ομοιότητες με την περίπτωση της Ελλάδας είναι εξόφθαλμες και συνάμα εφιαλτικές . Με το πρόσχημα της οικονομικής κρίσης, η οποία όπως είναι φανερό ούτε τυχαία ήταν ούτε απλά και μόνο προέκυψε ως αποτέλεσμα της απληστίας και της ανικανότητας των κυβερνώντων μας, όπως θέλουμε να πιστεύουμε, η χώρα μας κομματάκι κομματάκι ιδιωτικοποιείται, με άλλα λόγια πουλιέται για ένα κομμάτι ψωμί σε ξένα κατά κύριο λόγο συμφέροντα (και ενδεχομένως και σε λιγότερα τον αριθμό εγχώρια, ούτως ή άλλως το κεφάλαιο δεν γνωρίζει από πατρίδες). Παράλληλα, κάθε έννοια κοινωνικού κράτους καταλύεται και η ανεργία καλπάζει. Όλα αυτά σίγουρα δεν αποτελούν έκπληξη για τους γνωρίζοντες, πρόκειται για ένα σαφές σχέδιο οικονομικής υποδούλωσης της χώρας μας με την κυβέρνηση να έχει αναλάβει τον ρόλο του μεσάζοντα, περιμένοντας μάλλον το μπαξίσι της από την αγοραπωλησία.. Η κρίση, όπως όλοι έχουμε καταλάβει, δεν αφορά τους πάντες ούτε είναι επιζήμια για τους πάντες. Μπορεί να έχει φέρει στα όρια του τον ελληνικό λαό και όσους άλλους λαούς την βιώνουν σε παγκόσμιο επίπεδο όμως για τα μεγάλα κεφάλαια και τις τράπεζες έχει υπάρξει (και θα υπάρξει ακόμα περισσότερο στο μέλλον) εξαιρετικά προσοδοφόρα.

  Σε μια τέτοιου είδους παγκοσμιοποιημένη οικονομία όπως αυτή στην οποία ζούμε είναι αφελές να πιστεύουμε ότι τα πράγματα απλώς προέκυψαν για να φτάσουμε ως εδώ που φτάσαμε, είναι αφελές να πιστεύουμε ότι μας κυβερνούν οι καλές προθέσεις ανίκανων   απλώς ανθρώπων. Αντιθέτως μας κυβερνούν οι σκοτεινές προθέσεις απόλυτα διεφθαρμένων ανθρώπων. Από όλα αυτά συμπεραίνουμε ότι η Ελλάδα προφανώς ξεπουλιέται γιατί απλώς έτσι ήταν αποφασισμένο να γίνει και αυτό πρέπει να μας θυμώνει και να μας ενεργοποιεί εκατό φορές περισσότερο ενάντια σ’ αυτήν την καταστροφική λαίλαπα που σαρώνει τα πάντα στο πέρασμα της, ενδεδυμένη με τον μανδύα της οικονομικής κρίσης.

Η πλατεία ήταν γεμάτη…

 Η πλατεία ήταν γεμάτη λέει το γνωστό τραγούδι του Σαββόπουλου, που αναφέρεται στην συγκέντρωση της τότε Ε.Φ.Ε.Ε. Μια άλλη συγκέντρωση σε μια άλλη γεμάτη πλατεία συνεχίζεται με αρκετό ενθουσιασμό για τέταρτη συνεχόμενη μέρα στο Σύνταγμα. Ομολογώ ότι και εγώ στην αρχή (αν και κατέβηκα από την πρώτη μέρα) ήμουν αρκετά επιφυλακτική απέναντι σε μία συγκέντρωση που οργανώθηκε αποκλειστικά και μόνο μέσω Διαδικτύου, χωρίς ξεκάθαρη πολιτική στόχευση και χωρίς ξεκάθαρη οργάνωση. Ενδεχομένως ακόμα παραμένω επιφυλακτική για ορισμένα σημεία αυτής της κινητοποίησης και κυρίως ως προς το αν θα μπορέσει να οδηγήσει σε κάποιο ουσιαστικό αποτέλεσμα, ωστόσο νιώθω ότι τα θετικά έχουν ήδη αρχίσει να διαφαίνονται. Μια μαζική συγκέντρωση που διαρκεί για τόσες μέρες και που έκανε τόσους ανθρώπους (που με τα μέχρι τώρα δεδομένα δεν έδειχναν κάποια ιδιαίτερη διάθεση να αντιδράσουν) να συμμετάσχουν αυθόρμητα και δυναμικά και να αρχίσουν επιτέλους να διεκδικούν αυτά που τους αναλογούν στην ζωή αποτελεί από μόνη της μια μικρή νίκη. Ανέκαθεν πίστευα ότι οι μικρές νίκες μπορούν κάποια στιγμή να οδηγήσουν και σε μεγάλες και σημαντικές. Έστω και αν αυτή η διαμαρτυρία στερείται σαφούς πολιτικού περιεχομένου (γεγονός που διαφαίνεται έντονα και από της αρκετά συγκεχυμένη συνθηματολογία της) εμένα προσωπικά με έχει κάνει να νιώσω ένα συναίσθημα ξεχασμένο για καιρό. To συναίσθημα που λέγεται αισιοδοξία. Αισιοδοξώ γιατί πιστεύω ότι η συλλογικότητα οδηγεί σε συνειδητοποίηση που σίγουρα αποτελεί το πρώτο βήμα για την αλλαγή, αισιοδοξώ γιατί περίμενα για καιρό μια αυθόρμητη όσο και μαζική αντίδραση και αυτή ήρθε έστω και με αυτή την μορφή, αισιοδοξώ γιατί βλέπω ότι δεν είμαστε τόσο ναρκωμένοι από την ιδιωτεία μας (την οποία με τέχνη τόσα χρόνια μας καλλιεργούσαν κάνοντας μας να πιστεύουμε ότι είναι αν όχι κακό σίγουρα άχρηστο να εμπλέκεσαι με την πολιτική) όσο πίστευα, αισιοδοξώ γιατί οι νέοι άνθρωποι επιτέλους αρχίσαμε να συνειδητοποιούμε ότι η μεμψιμοιρία δεν αποτελεί λύση και ότι η όποια λύση θα έρθει μέσα από την δράση. Ούτως ή άλλως ζούμε σε ένα τόσο σαθρό και σάπιο σύστημα, του οποίου τα θεμέλια έχουν αρχίσει να κλονίζονται. Θα είμαστε τυχεροί αν τελικά εμείς του ρίξουμε την κλωτσιά που θα το γκρεμίσει…

Μέτρα και σταθμά

 Το μυαλό μου είναι σκοτισμένο και μπερδεμένο. Δεν ξέρω πια πως ακριβώς προσμετράται η αξία της ανθρώπινης ζωής. Με όρους εθνικότητας, ηλικίας, χρώματος, φυλής, μορφωτικού επιπέδου, θρησκείας ή μήπως όλα αυτά μαζί; Τι από όλα μετράει περισσότερο στον νοητό άξονα της σημαντικότητας ή μη μιας ζωής; Ποιος από όλους αυτούς τους δείκτες είναι αυτός που κρίνει τελικά ποια ζωή είναι σημαντική και άξια να την ζήσει κάποιος και ταυτόχρονα άξια θρήνου αν χαθεί και ποια ζωή είναι άχρηστη,  βάρος για την κοινωνία και η έλλειψη της μας προξενεί αν όχι ανακούφιση που θα ήταν η έσχατη απανθρωπιά, σίγουρα αδιαφορία. Δεν είχα ποτέ αναλογιστεί ότι οι ζωές μπορούν να διαχωριστούν σε σημαντικές και όχι, νόμιζα ότι όλες οι ζωές είναι εξίσου ζωές, άρα και εξίσου σημαντικές, όμως τελικά όλα γύρω μας ορίζονται από αυτούς τους διαχωριστικούς δείκτες που εμείς οι πάνσοφοι άνθρωποι έχουμε εφεύρει νομίζοντας ότι έτσι δίνουμε το μέτρο των πραγμάτων.

  Έτσι, στην Ελλάδα που κάποτε ανακαλύφθηκε η υπέρτατη αρετή του μέτρου, έχουμε με ευκολία υιοθετήσει δύο μέτρα και δύο σταθμά για όλα. Για οτιδήποτε συμβαίνει δύο ενδεχόμενα υπάρχουν: είτε αναλύεται και προβάλλεται εκτενώς (έστω και για λίγο) είτε είναι αντίθετα εκ προοιμίου καταδικασμένο να χαθεί στην λήθη της σιωπής. Και βέβαια αυτή η επιλογή μόνο τυχαία δεν είναι. Έτσι, η ζωή ενός νεαρού μετανάστη που δολοφονείται με τον πιο φρικτό και αποτρόπαιο τρόπο δεν βαραίνει το ίδιο στην ζυγαριά με τον εξίσου αποτρόπαιο θάνατο ενός Έλληνα. Η μία ζωή που μάλλον αξιολογείται ως πιο σημαντική σε αυτήν την αυθαίρετη κλίμακα σημαντικότητας είναι άξια θρήνου, πένθους και οδυρμού για το σύνολο μιας κοινωνίας ενώ για την άλλη δεν μας νοιάζει, η απώλεια περνάει απαρατήρητη, είναι μια τριτοτέταρτη είδηση στα ψιλά και γίνεται αντιληπτή σχεδόν σαν φυσιολογική εξέλιξη των πραγμάτων. Ακόμα κι αν προβληθεί, προβάλλεται μόνο σαν ένα περιστατικό που επιβεβαιώνει την γενικότερη έξαρση της βίας που βιώνουμε στις μέρες μας και όχι σαν μια αυτό καθαυτό απώλεια άξια κάποιας ιδιαίτερης αναφοράς. Στην σημερινή Ελλάδα, λοιπόν, κάνουν ότι μπορούν για να μας πείσουν ότι μόνο οι “ελληνικές” απώλειες μετράνε. Για όλες τις άλλες ας μην χυθεί ούτε μισό δάκρυ, θα χαθεί το “μέτρο”...

"Αυθόρμητες" αντιδράσεις

  Δεν ξέρω ποια είναι η φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση όταν δεις έναν άνθρωπο στον δρόμο να τρέχει προς την κατεύθυνση που βρίσκεσαι. Φαντάζομαι πάντως ότι δεν είναι τόσο φυσιολογικό η πρώτη σου αυθόρμητη σκέψη να είναι ότι αυτός ο άνθρωπος κινείται όχι απλά προς το μέρος σου αλλά οπωσδήποτε εναντίον σου απειλητικά, ότι θέλει να σε ληστέψει ή δεν ξέρω και εγώ τι άλλο. Και πόσο μάλλον όταν αυτός ο άνθρωπος είναι εμφανώς ξένης καταγωγής και τα πάντα γύρω σου για καιρό προσπαθούν να σε πείσουν ότι ξένος ίσον εχθρός, άνθρωπος με παραβατική ή ακόμα και εγκληματική συμπεριφορά, που σίγουρα αποτελεί απειλή για σένα και την σωματική σου ακεραιότητα. Έτσι, λοιπόν, αυτή η συνειδητή ή ασυνείδητη πλύση εγκεφάλου σε έχει κάνει να τρέμεις και να φοβάσαι, να αισθάνεσαι πως πρέπει να προφυλαχτείς και αυτόματα, σχεδόν αντανακλαστικά να σφίγγεις πάνω σου τα πράγματα σου και το σώμα σου να παίρνει αμυντική στάση απέναντι στον επίδοξο εχθρό. Τελικά βέβαια νιώθεις ηλίθιος και εντελώς γελοίος όταν συνειδητοποιείς ότι ο άνθρωπος που έτρεχε προς το μέρος σου προσπαθούσε απλώς να προλάβει το λεωφορείο και δεν είχε τις σκοτεινές προθέσεις που φανταζόσουν. Η δύναμη της πλύσης εγκεφάλου και της προπαγάνδας που καθημερινά μας σερβίρεται με ευθύ ή πλάγιο τρόπο είναι πολύ μεγάλη και αυτά τα καθημερινά διδάγματα της βίας και του τρόμου μας έχουν εντυπωθεί βαθιά. Σκέφτομαι αν θα αντιδρούσα με τον ίδιο τρόπο αν ο άνθρωπος που έτρεχε προς το μέρος μου ήταν Έλληνας. Προφανώς όχι και ντρέπομαι γι’ αυτό. Νομίζω πως τελικά το στοίχημα είναι κυρίως πια με τον εαυτό μας. Να διατηρήσουμε την λογική μας σε εγρήγορση και να μην υποκύψουμε στην απανθρωπιά και απανθρωποποίηση που προβάλλονται από παντού. Μακάρι να τα καταφέρουμε.